Nikkel en nieuwe hoop: cruciale verkiezingen in Indonesië ​

205 miljoen kiezers trekken naar de stembus in het 4de grootste land ter wereld

Op 14 februari trekken ruim 205 miljoen mensen naar de stembus in Indonesië - het vierde grootste land ter wereld. Dat maakt het één van de grootste verkiezingsdagen ter wereld. En hoewel minder besproken, zijn de Indonesische verkiezingen niet minder belangrijk integendeel. Als een van de snelst groeiende economieën is de inzet bijzonder groot voor de hele wereld. Experts waarschuwen namelijk dat het land dreigt af te glijden richting corruptie en ondemocratische figuren.  

In 2024 moet meer dan de helft van de wereldbevolking gaan stemmen, ook in het vierde meest bevolkte land ter wereld: Indonesië. Op 14 februari trekken ruim 205 miljoen Indonesiërs naar één van de 820.000 stembussen. Naast een president en vice-president zullen ze ook nog 20.000 nationale en lokale parlementsleden aanduiden. ​ 

De grote hamvraag is wie er straks het nieuwe presidentiële paleis in Nusantara mag betrekken. Nusantara? Ja, dat wordt de nieuwe hoofdstad van Indonesiëals huidig president Joko Widodo, bekend als Jokowi, zijn zin krijgt. Jakarta moet plaats ruimen omdat het overbelast is en wegzinkt onder de zeespiegel. En wegzinken is meteen ook een goede metafoor voor de toestand van de Indonesische democratie volgens 11.11.11-expert Kris Vanslambrouck. ”Of je nu kijkt naar fundamentele vrijheden, democratie of corruptie: al die indicatoren tonen aan dat het land op een ‘slippery slope’ zit, en dreigt weg te zinken in problemen. Deze verkiezing is dan ook een grote test voor welke weg het land wil opgaan.” 

De toekomst zit onder de grond 

Er staat veel op het spel, want de nieuwe president zal moeten voortbouwen op wat huidig president Jokowi realiseerde: van Indonesië een van de snelst groeiende economieën ter wereld maken. Met nikkel als paradepaardje. Verstopt in de batterij van onze smartphone en elektrische auto’s, een grondstof die essentieel is voor de transitie naar een groene economie. En Indonesië zit op een berg nikkel. Daarom zijn de verkiezingen in Indonesië ook belangrijk voor de geopolitieke verhoudingen en dus ook voor ons. De aandacht ligt met andere woorden onder de grond van Indonesië. Want de drang naar belangrijke grondstoffen heeft de wereldorde flink door elkaar geschud. ​ 

Landen willen namelijk niet meer enkel als wingewesten worden gebruikt en louter instaan voor de levering van ruwe grondstoffen als nikkel, lithium of kobalt. Ze willen meer profiteren van de groene economie door ook verwerking van diezelfde grondstoffen op eigen grondgebied te laten plaatsvinden. Indonesië is een goed voorbeeld van deze verandering. Dat zegt ook de Indonesische 11.11.11-partner Jatam. Die ngo heeft een analyse gemaakt van de politici en bedrijfsleiders die de campagnes van de kandidaten ondersteunen. Daaruit blijkt het grote belang van de grondstofsector bij het spijzen van de verkiezingskassa’s: “Een blik op de huidige parlementsleden leert ons dat de helft ervan zakenlui zijn die er niet voor terugschrikken om hun eigen agenda naar voor te schuiven.” 

Wie zijn de kandidaten? 

Door de strenge voorwaarden nemen slechts drie kandidaten deel aan de eerste ronde van de presidentsverkiezingen: Twee voormalige gouverneurs, Ganjar Pranowo en Anies Baswedan en uittredend Minister van Defensie Prabowo Subianto. De populaire president Jokowi heeft er bijna 2 termijnen opzitten, en kan dus niet meer op het stembiljet staan. 

"Het politieke landschap in Indonesië is qua standpunten vele tinten grijs. Partijen zijn vehicels van machtige clans of families." - 11.11.11-expert Kris Vanslambrouck

Erg grote ideologische verschillen zijn er volgens experts niet tussen die kandidaten. "Het politieke landschap in Indonesië is kleur- en partijrijk maar qua standpunten zijn er vele tinten van grijs,” schetst 11.11.11-expert Kris Vanslambrouck. “Partijen zijn vehikels geworden van machtige clans of families die qua ideeëngoed makkelijk inwisselbaar zijn. Er duiken telkens nieuwe partijen op, maar de kans dat ze de kiesdrempel halen is heel klein. Campagne voeren is duur, en grote geldschieters leggen liever hun eieren in de mand van de grotere partijen.” 

De verschillen tussen de drie liggen dan ook vooral op het persoonlijke vlak. Prabowo, bekend om zijn opvliegende karakter en een omstreden verleden als generaal betrokken bij geweldsincidenten in Oost-Timor en Papua, evenals bij de ontvoering en marteling van activisten, probeert zijn imago op sociale media te verzachten door zichzelf te presenteren als een minzame grootvader. Hij belooft de economische strategie van Jokowi, gericht op infrastructuur en industrialisatie, voort te zetten, terwijl hij tegelijkertijd probeert afstand te nemen van de schaduwen van zijn verleden. Daar slaagt hij vooral in tegenover jongere kiezers, die de gebeurtenissen van de jaren '80 en '90 zelf niet meemaakten. 

Ganjar Pranowo en Anies Baswedan nemen het tegen Prabowo op. Ganjar is kandidaat voor de PDIP, de grootste partij is en waar Jokowi ook toe behoort. Hij voert campagne te midden van verstrengelde loyaliteiten en kon aanvankelijk rekenen op steun van de zittend president. Later switchte Jokowi van kamp en uitte hij zijn steun voor Prabowo nadat die zijn zoon oppikte als mogelijke vice-president. De manier waarop dit gebeurde resulteerde in hevige beschuldigingen van belangenvermenging en nepotisme. ​ 

Anies is net zoals Ganjar ook provincie-gouverneur geweest, en gebruikt zijn nauwkeurige politieke antenne om in te spelen op nieuwe behoeften van de kiezers. Hij staat bekend als goed spreker en weet de juiste bondgenoten te maken en groepen aan te spreken om aan populariteit te winnen. Maar doordat Anies duidelijk partij kiest wordt hij ook beschuldigd van het tegen elkaar opzetten van bevolkingsgroepen. Als kandidaat is hij de belangrijkste criticus van Jokowi, wiens prestigieuze plan voor de nieuwe hoofdstad en beleid voor defensie, milieu en voedselvoorziening al konden rekenen op stevig commentaar. 

Economische en sociale uitdagingen zijn immens  

Naast de grondstoffenkwestie, zijn de economische en democratische malaise die Indonesië doormaakt de belangrijkste uitdagingen voor de toekomstige president. ​ 

De Indonesische economie draait goed, maar de motor neemt duidelijk af. Zo vertraagde de economische groei volgens het Indonesische bureau voor de statistiek tot 5,05 procent in 2023, vergeleken met 5,3 procent het jaar daarvoor, vooral als gevolg van de zwakke export en grondstofprijzen. 

"De helft van de kiezers is onder de veertig jaar. Zij maken zich zorgen over het bestaan dat ze al dan niet kunnen opbouwen, maar vrezen ook voor mensenrechten en de democratische toestand van het land,” benadrukt 11.11.11-expert Kris Vanslambrouck. “Het is dan ook tekenend dat zittend president Jokowi, die bij zijn eerste campagne in 2014 beschouwd werd als een garantie voor democratie en goed bestuur, nu zijn lot verbindt aan Prabowo, iemand die gezien wordt als een gevaar voor de democratie, respect voor mensenrechten en transparant bestuur.” 

De laatste jaren kromp de Indonesische democratische ruimte steeds verder in. De KPK, de commissie die instaat voor corruptiebestrijding, werd afgezwakt, het aantal landconflicten steeg naar ongekende hoogtes en de vrijheid van meningsuiting werd teruggeschroefd. Zo werden twee mensenrechtenverdedigers, Fatia Maulidyanti en Haris Azhar, voor de rechter gedaagd nadat ze in een kritisch rapport de belangenvermenging tussen een minister, het leger en een mijnbedrijf blootlegden. ​ 

"Journalisten en mensenrechtenactivisten vormen een obstakel voor de anti-democratische richting waarin sommigen met Indonesië uit willen." - 11.11.11-expert Kris Vanslambrouck

“Journalisten, mensenrechtenactivisten en ngo’s vormen een obstakel voor de anti-democratische richting waarin sommigen met Indonesië uit willen. De afgelopen jaren moesten minstens vijf ministers omwille van fraudezaken aftreden. Het kritisch middenveld beschermen is dan ook cruciaal, ongeacht de uitslag,” aldus 11.11.11-expert Kris Vanslambrouck. 

De officiële resultaten worden verwacht op 20 maart, indien geen kandidaat de vereiste 50% haalt komt er een tweede ronde op 26 juni. De nieuwe president wordt pas ingezworen op 20 oktober 2024. 


  • Interviews en toelichting zijn mogelijk door 11.11.11-expert Kris Vanslambrouck en partners als Jatam
  • Foto Reuters
Kenny  Van Minsel

Kenny Van Minsel

Persverantwoordelijke - press officer, 11.11.11

 

Persberichten in je mailbox

Door op "Inschrijven" te klikken, bevestig ik dat ik het Privacybeleid gelezen heb en ermee akkoord ga.

Over 11.11.11

11.11.11 is de koepel van internationale solidariteit. 
Wij willen uitbuiting de wereld uit. Iedereen – waar ook ter wereld - heeft recht op een menswaardig bestaan. Om echt iets te veranderen moeten macht en middelen eerlijker worden verdeeld. We richten onze blik dan ook op de wereld en stellen het huidige systeem in vraag. Een rechtvaardige wereld voor mens en natuur kan als we samen druk zetten. Met 11.11.11 brengen wij mensen, groepen en organisaties bijeen om die verandering waar te maken. Want samen staan we sterker dan alleen.

11.11.11. Strength in numbers.

Contact